Qazaxıstan
Qazaxıstan Mərkəzi Asiyada yerləşən prezident respublikasıdır. 1991-ci ildə müstəqillikdən sonra ölkədə güclü prezidentlik institutuna əsaslanan idarəetmə modeli formalaşıb.
Paytaxt Astanadır, rəsmi dil qazaxdır.
Siyasi sistem və idarəetmə
Qazaxıstanın siyasi sistemi üstünlük təşkil edən icra hakimiyyəti və zəif institusional balans ilə xarakterizə olunur. Prezident uzun müddət siyasi qərarların əsas mərkəzi olub və güc vertikalı geniş şəkildə mərkəzləşdirilib.
Parlament formal çoxpartiyalı olsa da, real siyasi rəqabət məhdudlaşdırılıb. Son konstitusiya islahatları müəyyən liberallaşma görüntüsü yaratsa da, siyasi sistem hələ də hibrid avtoritar rejim xüsusiyyətlərini daşıyır.
İnsan hüquqları və vətəndaş cəmiyyəti
Qazaxıstanda QHT-lərin fəaliyyəti geniş nəzarət mexanizmləri, maliyyə hesabatı tələbləri və hüquqi məhdudiyyətlərlə çərçivələnib.
Toplaşma və ifadə azadlığının məhdudlaşdırılması vaxtaşırı siyasi repressiyalara yol açır. Etiraz aksiyalarına icazə rejimi çox sərtdir.
Ombudsman institutu mövcuddur, lakin real müstəqillik və təsir imkanları məhdud qiymətləndirilir.
İqtisadiyyat və əsas göstəricilər
Qazaxıstanın iqtisadiyyatı əsasən neft, qaz və urana əsaslanır və bu resurs asılılığı siyasi elitanın iqtisadi təsirini gücləndirir.
Dövlətin iqtisadiyyatda böyük rolu və oliqarxik strukturlar avtoritar idarəçiliklə qarşılıqlı şəkildə möhkəmlənir.
Valyuta təngədir. Xarici investisiyaların böyük hissəsi enerji sənayesinə yönəlir.
Regional əlaqələr və xarici siyasət
Qazaxıstan balanslaşdırılmış, “çoxvektorlu” xarici siyasət yürüdür — Rusiya və Çinlə sıx əməkdaşlıq edərkən, Aİ və ABŞ ilə də konstruktiv münasibətləri qorumağa çalışır.
Avrasiya İqtisadi Birliyində iştirakı ölkənin regional inteqrasiya proseslərində mühüm rolunu artırır.
Orta Dəhliz kimi nəqliyyat layihələri Qazaxıstanın geostrateji əhəmiyyətini daha da gücləndirir.
Çağırışlar və perspektivlər
- Siyasi islahatların ardıcıllığı və institusional balansın gücləndirilməsi
- Vətəndaş cəmiyyəti üçün daha əlverişli mühitin yaradılması
- İnsan hüquqları sahəsində beynəlxalq standartlara uyğunlaşma
- İqtisadi diversifikasiya və resurs asılılığının azaldılması
- Regional güclər arasında tarazlığın qorunması