Özbəkistan

Özbəkistan Mərkəzi Asiyada yerləşən prezident respublikasıdır. Müstəqillikdən sonra ölkədə güclü icra hakimiyyətinə əsaslanan, yüksək mərkəzləşmiş və siyasi alternativləri məhdudlaşdıran avtoritar idarəçilik modeli formalaşıb.
Paytaxtı Daşkənddir; rəsmi dil özbək dilidir.

Siyasi sistem və idarəetmə

Özbəkistanın siyasi sistemi gücün prezident ətrafında cəmlənməsi, siyasi rəqabətin minimallaşdırılması və dövlət aparatının sərt vertikallaşdırılması ilə xarakterizə olunur.
 Parlament mövcud olsa da, siyasi partiyalar real müstəqillikdən məhrumdur və hökumət yönümlü sistem çərçivəsində fəaliyyət göstərirlər.
 Konstitusiya islahatları daha çox legitimlik və idarəetmədə sabitliyi qorumaq məqsədi daşıyır, lakin avtoritar strukturu dəyişmir.

İnsan hüquqları və vətəndaş cəmiyyəti

Vətəndaş cəmiyyəti üzərində nəzarət güclüdür: QHT-lər sərt qeydiyyat, hesabat və fəaliyyət məhdudiyyətləri ilə üzləşir.
 İfadə azadlığı ciddi şəkildə məhdudlaşdırılıb, media sektoru dövlət təsiri altındadır, tənqidi jurnalistika üçün təhlükəsiz mühit yoxdur.
 Etiraz aksiyaları çox vaxt qadağan olunur və ya güc struktur­larının müdaxiləsi ilə dağıdılır.
 Ombudsman institutu mövcud olsa da, faktiki təsir gücü məhduddur.

İqtisadiyyat və əsas göstəricilər

İqtisadiyyatın strateji sektorları — qaz, pambıq, sənaye — dövlət və hökumətə yaxın iqtisadi qrupların nəzarətindədir.
 Resursların bölüşdürülməsi siyasi loyallığa bağlıdır və bu, avtoritar idarəçiliyin davamlılığını gücləndirir.
 Bazar islahatları elan olunsa da, iqtisadi mülkiyyət və qərarvermə hələ də yüksək dərəcədə mərkəzləşdirilib.

Regional əlaqələr və xarici siyasət

Özbəkistan çoxvektorlu, lakin ehtiyatlı xarici siyasət yürüdür. Rusiya və Çinlə sıx əlaqələr hakimiyyətin siyasi sabitliyinin əsas dayaqlarından biridir.
 Qərb ölkələri ilə münasibətlər daha çox iqtisadi əməkdaşlıq çərçivəsində inkişaf edir, lakin insan hüquqları sahəsində fərqli yanaşmalar əlaqələri məhdudlaşdırır.
 Sərhəd təhlükəsizliyi və Orta Asiyadakı güc balansı ölkənin əsas prioritetlərindəndir.

Çağırışlar və perspektivlər

• Real siyasi rəqabətin və institusional müstəqilliyin olmaması
• Repressiv idarəçilik və hüquq müdafiə mexanizmlərinin zəifliyi
• Dövlət nəzarətinin güclü olduğu iqtisadi strukturun səmərəsizliyi
• Media və QHT sektorunun davamlı məhdudlaşdırılması
• Regional güclər arasında siyasi asılılığın dərinləşmə riski